Faalangst verminderen met hypnotherapie

Je hebt je voorbereid.

Je weet wat je moet doen.

Misschien heb je het zelfs al eerder gedaan.

En toch verandert er iets zodra het moment dichterbij komt.

Je hartslag gaat omhoog.

Je hoofd wordt drukker.

Je begint aan jezelf te twijfelen.

En ineens voelt iets wat je eigenlijk best kunt alsof er ontzettend veel vanaf hangt.

Hypnotherapie kan helpen om te werken met automatische gedachten, verwachtingen en stressreacties die faalangst in stand houden.

Wat is faalangst?

Faalangst is meer dan het simpelweg spannend vinden om iets te moeten doen.

Een beetje spanning voor een examen, presentatie, optreden of belangrijk gesprek is heel normaal.

Die spanning kan je zelfs helpen om alert en geconcentreerd te zijn.

Bij faalangst wordt de angst om het niet goed te doen echter zo sterk dat deze je juist in de weg kan gaan zitten.

Je aandacht gaat steeds minder naar de taak zelf.

En steeds meer naar vragen als:

Wat als ik het niet kan?
Wat als ik dichtklap?
Wat zullen anderen van me denken?
Wat als ik een fout maak?
Wat als ik niet goed genoeg ben?

Daardoor kan een situatie veel groter gaan voelen dan hij oorspronkelijk was.

Faalangst terwijl je het eigenlijk wel kunt

Dat is misschien wel het frustrerendste.

Je kunt de kennis hebben.

De ervaring.

De vaardigheden.

En toch merken dat je op het belangrijke moment niet laat zien wat je normaal gesproken kunt.

Niet omdat je ineens minder weet.

Maar omdat spanning invloed kan hebben op hoe je aandacht, geheugen en lichaam op dat moment functioneren.

Je probeert misschien juist extra hard na te denken.

En daardoor wordt iets wat normaal vanzelf gaat ineens moeilijk.

Hoe voelt faalangst?

Faalangst kan zowel in gedachten als in je lichaam merkbaar zijn.

Je kunt bijvoorbeeld last hebben van:

- een versnelde hartslag;
- zweten;
- trillende handen;
- spanning in buik, borst, nek of schouders;
- oppervlakkig of sneller ademen;
- een droge mond;
- misselijkheid;
- een vol of juist leeg hoofd;
- moeite om informatie terug te halen;
- sterke twijfel;
- uitstelgedrag;
- slecht slapen voorafgaand aan een belangrijk moment.

Niet iedereen ervaart faalangst op dezelfde manier.

Bij de één overheerst lichamelijke spanning.

Bij een ander vooral het eindeloze denken.

De angst om een fout te maken

Een fout is op zichzelf meestal gewoon informatie.

Iets ging niet zoals je wilde.

Je kunt kijken wat er gebeurde en daarvan leren.

Maar bij faalangst kan een fout een veel grotere betekenis krijgen.

Het wordt niet:

Ik maakte een fout.

maar:

Ik kan het niet.

Of zelfs:

Ik ben niet goed genoeg.

Wanneer een prestatie zo sterk verbonden raakt met hoe je jezelf beoordeelt, wordt de druk vanzelf groter.

Dan staat er ineens veel meer op het spel dan alleen de taak.

Hoe ontstaat faalangst?

Faalangst kan verschillende oorzaken hebben.

Soms zijn er eerdere ervaringen waarin iets niet goed ging.

Misschien ben je ooit uitgelachen.

Heb je harde kritiek gekregen.

Of heb je geleerd dat fouten vooral iets waren wat voorkomen moest worden.

Bij anderen speelt perfectionisme een grote rol.

Of veel waarde hechten aan de mening van anderen.

Soms is er helemaal geen duidelijke gebeurtenis aan te wijzen.

Een patroon kan geleidelijk zijn ontstaan.

De cirkel van faalangst

Faalangst kan zichzelf gemakkelijk versterken.

Je verwacht dat iets misschien misgaat.

Daardoor voel je spanning.

Die spanning merk je op.

Vervolgens denk je:

Zie je wel, ik ben veel te zenuwachtig.

Daardoor neemt de spanning verder toe.

En hoe sterker de spanning, hoe moeilijker concentreren soms wordt.

Dat kan vervolgens weer worden gezien als bewijs dat je inderdaad gaat falen.

Zo ontstaat een automatische cirkel.

Hypnotherapie kan worden ingezet om juist met zulke automatische koppelingen te werken.

Hoe kan hypnotherapie helpen bij faalangst?

Tijdens hypnose wordt je aandacht sterk gericht en kan worden gewerkt met gedachten, beelden, lichamelijke reacties en verwachtingen rondom een toekomstige situatie.

Afhankelijk van jouw hulpvraag kan bijvoorbeeld worden gewerkt aan:

- meer rust ervaren voorafgaand aan een prestatiemoment;
- automatische angstreacties verminderen;
- anders omgaan met fouten;
- beperkende overtuigingen onderzoeken;
- meer vertrouwen op wat je al kunt;
- toekomstige situaties mentaal oefenen;
- minder bezig zijn met de beoordeling van anderen;
- lichamelijke spanning koppelen aan een andere reactie;
- perfectionisme losser laten.

De hypnose wordt zoveel mogelijk afgestemd op de situatie waarin jij faalangst ervaart.

Faalangst en het onbewuste

Bewust weet je soms precies wat je tegen jezelf zou moeten zeggen.

Een fout is niet erg.

Ik heb me goed voorbereid.

Ik hoef niet perfect te zijn.

En toch kan je lichaam reageren alsof er iets heel anders aan de hand is.

Dat laat opnieuw het verschil zien tussen wat je rationeel weet en wat automatisch wordt geactiveerd.

Binnen hypnotherapie werken we daarom niet alleen met bewuste uitleg.

We kunnen juist aandacht geven aan die automatische laag.

Faalangst en perfectionisme

Perfectionisme en faalangst gaan vaak samen.

Wanneer goed niet goed genoeg voelt, blijft er eigenlijk maar één acceptabel resultaat over:

perfect.

Dat legt behoorlijk veel druk op iedere prestatie.

Je blijft langer voorbereiden.

Controleert opnieuw.

Stelt misschien zelfs dingen uit omdat je bang bent dat het resultaat niet goed genoeg zal zijn.

Perfectionisme kan daardoor vreemd genoeg juist voorkomen dat je begint.

Of dat je laat zien wat je kunt.

Hypnotherapie kan worden gebruikt om te werken aan overtuigingen rondom fouten, verwachtingen en goed genoeg mogen zijn.

Faalangst en uitstelgedrag

Niet beginnen kan tijdelijk heel prettig zijn.

Zolang je niet begint aan die presentatie, hoef je nog niet te ontdekken of hij goed genoeg wordt.

Zolang je nog niet leert voor het examen, blijft er een verklaring beschikbaar:

Ik had gewoon niet genoeg geleerd.

Dat klinkt misschien onlogisch, maar uitstel kan soms onbewust beschermen tegen een nog vervelender gedachte:

Wat als ik alles geef en het tóch niet lukt?

Daarom is uitstelgedrag niet altijd simpelweg luiheid.

Angst kan een rol spelen.

Faalangst op school of tijdens een examen

Je kent de stof.

Thuis kon je de vragen beantwoorden.

Maar zodra het examen voor je ligt, lijkt je hoofd ineens leeg.

Dit kan bij toets- of examenangst voorkomen.

De stressreactie krijgt zoveel aandacht dat informatie moeilijker toegankelijk lijkt.

Met hypnotherapie kan bijvoorbeeld worden gewerkt aan het vooraf voorstellen van de examensituatie terwijl je juist rustig, geconcentreerd en doelgericht reageert.

Niet om te garanderen dat je ieder antwoord weet.

Maar om ervoor te zorgen dat spanning zo min mogelijk in de weg staat van wat je wél weet.

Faalangst bij een presentatie

Presenteren kan ineens heel anders voelen zodra er een groep mensen naar je kijkt.

Je wordt je bewust van je stem.

Je handen.

Hoe je staat.

En misschien zelfs van het feit dat je je bewust bent van hoe je staat.

Hoe meer aandacht naar jezelf gaat, hoe minder aandacht er beschikbaar blijft voor wat je eigenlijk wilt vertellen.

Hypnotherapie kan worden gebruikt om een andere focus te oefenen.

Meer aandacht voor de boodschap.

Meer vertrouwen op je voorbereiding.

En minder voortdurend controleren hoe je overkomt.

Faalangst op het werk

Ook op het werk kan faalangst zich op allerlei manieren laten zien.

Je durft je mening niet te geven.

Je stelt beslissingen uit.

Je controleert je werk eindeloos.

Je bereidt ieder gesprek tot in detail voor.

Of je bent voortdurend bang dat anderen op een dag ontdekken dat je eigenlijk helemaal niet zo goed bent als ze denken.

Dat laatste wordt ook wel in verband gebracht met het impostersyndroom.

Wanneer de angst om fouten te maken voortdurend meespeelt, kan werk veel meer energie gaan kosten dan nodig is.

Faalangst bij sport en optreden

Ook sporters, muzikanten en andere mensen die moeten presteren kunnen merken dat spanning hun normale vaardigheden verstoort.

Tijdens training gaat iets vanzelf.

Maar zodra het telt, wordt iedere beweging bewust gecontroleerd.

Juist vaardigheden die normaal automatisch verlopen kunnen daardoor stroever gaan voelen.

Hypnose kan worden gebruikt om gewenste prestaties vooraf mentaal te oefenen en het vertrouwen op automatische vaardigheden te versterken.

Wat zullen anderen van mij vinden?

Bij faalangst speelt de beoordeling van anderen regelmatig een belangrijke rol.

Je bent niet alleen bang dat iets niet lukt.

Je bent bang voor wat dat volgens anderen over jou zegt.

Maar meestal denken andere mensen veel minder lang over jouw fout na dan jijzelf.

Iedereen maakt fouten.

Iedereen vergeet wel eens een woord.

Iedereen heeft wel eens een slechte dag.

Meer vertrouwen betekent niet dat het je totaal niets meer kan schelen wat anderen vinden.

Het betekent dat hun mogelijke oordeel niet automatisch de volledige regie over jouw gedrag krijgt.

Fouten maken zonder zelf een mislukking te zijn

Er is een groot verschil tussen:

Dat ging niet goed.

en:

Ik ben niet goed genoeg.

De eerste gaat over een gebeurtenis.

De tweede maakt er een oordeel over jezelf van.

Binnen hypnotherapie kan worden gewerkt aan het losser maken van zulke automatische betekenissen.

Een fout kan iets zeggen over wat je deed.

Hij hoeft niet te bepalen wie je bent.

Toekomstgericht oefenen met hypnose

Een krachtige toepassing binnen hypnose is het in gedachten oefenen van een toekomstige situatie.

Stel je voor dat je binnenkort een presentatie moet geven.

Tijdens hypnose kun je die situatie alvast doorlopen.

Je ziet de ruimte.

Hoort misschien wat geluiden.

Merkt dat er spanning kan zijn.

En ervaart tegelijkertijd dat je rustig blijft ademen en gewoon begint.

Je hoeft niet alle spanning weg te maken.

Je oefent vooral dat spanning en goed functioneren prima naast elkaar kunnen bestaan.

Spanning hoeft niet de vijand te zijn

Dit is een belangrijk verschil.

Veel mensen met faalangst worden uiteindelijk ook bang voor de spanning zelf.

Je voelt je hart sneller kloppen en denkt:

O nee, daar gaan we weer.

Maar een snellere hartslag betekent niet automatisch dat je gaat falen.

Je lichaam maakt zich klaar om iets belangrijks te doen.

Misschien hoeft het doel daarom niet te zijn:

Ik wil absoluut geen spanning voelen.

Maar:

Ik mag spanning voelen en toch gewoon doen wat ik wil doen.

Dat geeft veel meer ruimte.

Meer zelfvertrouwen

Faalangst en zelfvertrouwen zijn nauw met elkaar verbonden.

Wanneer je weinig vertrouwen hebt in je vermogen om met fouten of onverwachte situaties om te gaan, wordt de behoefte om alles perfect te doen groter.

Meer zelfvertrouwen betekent niet dat je vooraf weet dat alles goed zal gaan.

Het kan juist betekenen dat je erop vertrouwt dat je kunt omgaan met wat er gebeurt.

→ Lees meer over zelfvertrouwen met hypnose

Meer regie en minder controle

Bij faalangst kan veel energie gaan zitten in controle.

Alles voorbereiden.

Geen enkel risico nemen.

Vooraf iedere mogelijke vraag bedenken.

Maar volledige controle over een toekomstige situatie bestaat niet.

Meer regie kan juist betekenen dat je niet alles vooraf hoeft te weten.

Je vertrouwt erop dat je onderweg kunt reageren.

→ Lees meer over hypnotherapie en meer regie

Wat kun je zelf doen bij faalangst?

Naast hypnotherapie kun je zelf al oefenen met een aantal dingen.

Bijvoorbeeld:

- merk op wanneer je van een fout direct een oordeel over jezelf maakt;
- stel realistische eisen aan je voorbereiding;
- oefen situaties vooraf in plaats van ze alleen in gedachten te vermijden;
- richt je aandacht tijdens een prestatie zoveel mogelijk op de taak in plaats van op hoe je overkomt;
- accepteer dat gezonde spanning onderdeel mag zijn van iets belangrijks;
- verzamel bewust ervaringen waarin iets ondanks spanning goed ging;
- oefen met kleine situaties waarin je niet alles perfect voorbereidt;
- vraag jezelf af wat er werkelijk gebeurt wanneer je een fout maakt.

En misschien vooral:

geef jezelf niet pas toestemming om iets te doen wanneer je zeker weet dat het perfect gaat.

Een persoonlijke hypnotherapiesessie bij faalangst

Faalangst kan in verschillende situaties voorkomen.

Daarom kijken we tijdens een persoonlijke sessie eerst naar jouw specifieke patroon.

Bijvoorbeeld:

- in welke situaties ontstaat de spanning;
- waar ben je precies bang voor;
- wat verwacht je dat er kan gebeuren;
- wat zeg je op zo'n moment tegen jezelf;
- wat merk je lichamelijk;
- wat doe je om fouten te voorkomen;
- welke situaties stel je uit of vermijd je;
- hoe zou je juist willen reageren?

Op basis daarvan kan de hypnose worden afgestemd op jouw situatie.

Bij Hypnose Centrum Nederland kun je een sessie plannen bij Arno in Hoogkarspel, bij Debbie in Huissen of online vanuit iedere plek in Nederland.

→ Bekijk persoonlijke hypnotherapiesessies

Wanneer is aanvullende hulp verstandig?

Een beetje spanning rondom prestaties is normaal.

Wanneer faalangst echter langdurig aanwezig is, grote invloed heeft op school, studie, werk of sociale situaties, of samengaat met ernstige angst, paniek, somberheid of andere psychische klachten, is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts, psycholoog of een andere passende zorgprofessional.

Bij kinderen en jongeren kan het daarnaast zinvol zijn om school, ouders en waar nodig passende jeugdhulp of psychologische begeleiding te betrekken.

Hypnose en hypnotherapie zijn niet bedoeld als vervanging voor noodzakelijke medische, psychologische of psychiatrische diagnostiek of behandeling.

Veelgestelde vragen over hypnose en faalangst

Kan hypnose helpen bij faalangst?
Hypnotherapie kan worden ingezet om te werken aan automatische stressreacties, overtuigingen, verwachtingen en gedragspatronen rondom presteren. Hoe iemand reageert en welk resultaat wordt ervaren, verschilt per persoon.

Kan hypnose helpen bij examenangst?
Ja, examen- of toetsangst kan een onderwerp zijn binnen hypnotherapie. Er kan bijvoorbeeld worden gewerkt aan ontspanning, concentratie, vertrouwen en het mentaal oefenen van de examensituatie.

Kan hypnose helpen bij presentatieangst?
Hypnotherapie kan worden gebruikt om de automatische spanning rondom presenteren te beïnvloeden en om een andere reactie vooraf te oefenen. Bij ernstige sociale angst kan aanvullende psychologische begeleiding passend zijn.

Moet alle spanning verdwijnen?
Nee. Een bepaalde hoeveelheid spanning is normaal en kan zelfs helpen om alert te zijn. Het doel kan juist zijn dat spanning niet meer bepaalt wat je wel of niet kunt doen.

Kan één sessie voldoende zijn?
Dat verschilt per persoon en situatie. Sommige mensen merken snel verandering en andere patronen vragen meer tijd of oefening. HCN geeft daarom geen garantie op een bepaald aantal sessies.

Is faalangst hetzelfde als weinig zelfvertrouwen?
Niet helemaal. Ze kunnen sterk met elkaar samenhangen, maar iemand kan op veel gebieden zelfvertrouwen hebben en toch in een specifieke situatie sterke faalangst ervaren.

Wat als het niet perfect hoeft?

Misschien heb je lang geprobeerd om faalangst op te lossen door nóg beter voorbereid te zijn.

Nog meer te controleren.

Nog minder ruimte voor fouten te laten.

En misschien helpt dat soms.

Maar misschien ligt er ook ergens een andere mogelijkheid.

Dat je weet wat je weet.

Dat je doet wat je kunt.

Dat je spanning mag voelen.

En dat er onderweg iets onverwachts mag gebeuren zonder dat daarmee alles mislukt.

Zelfvertrouwen is niet weten dat je nooit zult falen.

Het kan juist het vertrouwen zijn dat je ook verder kunt wanneer iets een keer niet perfect gaat.

Hypnose Centrum Nederland
Debbie Rozer & Arno Laan
Luister. Ervaar. Verander.